Soğutma Sıvısı ile Su Karışımı Doğru Oranı Nedir
Soğutma sisteminde kullanılan sıvı, motorun ürettiği ısıyı radyatöre taşıyan bir aracıdır; ancak bu taşıma işini ne kadar iyi yapacağı, konsantre antifriz ile suyun hangi oranda buluştuğuna bağlıdır. Saf su ısıyı en iyi ileten sıvıdır ama 0 °C'de donar ve normal basınçta 100 °C'de kaynar. Saf konsantre antifriz ise donmaya çok daha dayanıklıdır, buna karşılık ısı iletim kapasitesi suyun yarısı civarındadır ve tek başına kullanıldığında motoru soğutmakta zorlanır. Doğru soğutma suyu su karışımı, bu iki uç arasındaki dengeyi iklim koşullarına göre kurmak anlamına gelir.
Karışım Oranının Fiziksel Karşılığı
Etilen glikol bazlı antifrizlerde donma noktası, oranla doğrusal değil eğrisel şekilde düşer. Belirli bir noktadan sonra glikol eklemek koruma sağlamaz, tersine hem donma noktasını yeniden yükseltir hem de ısı transferini bozar. Aşağıdaki tablo, yaygın kabul gören yaklaşık değerleri gösterir:
| Antifriz / Su oranı | Yaklaşık donma koruması | Kaynama (1,0 bar kapak ile) | Isı iletimi |
|---|---|---|---|
| 25 / 75 | -11 °C | ~125 °C | Çok iyi |
| 33 / 67 | -18 °C | ~126 °C | İyi |
| 50 / 50 | -37 °C | ~129 °C | Kabul edilebilir |
| 60 / 40 | -50 °C civarı | ~132 °C | Zayıflamaya başlar |
| 70 / 30 | Koruma yeniden düşer | Yüksek | Belirgin kötü |
Tablodan çıkan en önemli sonuç şudur: 50/50 oranı, donma koruması ile ısı atma kabiliyeti arasındaki en dengeli noktadır ve çoğu üretici bu oranı referans alır. Türkiye'nin büyük bölümünde bu oran fazlasıyla yeterlidir; Erzurum, Kars, Ardahan gibi çok soğuk bölgelerde 55/45 ya da 60/40 tercih edilebilir. Ege ve Akdeniz kıyı şeridinde 40/60 bile pratikte sorun çıkarmaz, ancak korozyon inhibitörlerinin yeterli konsantrasyonda kalması için %33'ün altına inmemek gerekir.
Neden %33 alt sınır?
Antifrizin görevi yalnızca donmayı engellemek değildir. İçindeki katkılar alüminyum radyatörü, silindir kapağı contasını, su pompası salmastrasını ve ısıtıcı peteğini korozyondan korur. Su oranı arttıkça bu katkılar seyrelir; kavitasyon ve pas oluşumu hızlanır. Sistemde biriken pas, radyatör peteklerini içeriden daraltarak motor sıcaklığının neden yükseldiği sorusunun en sık cevaplarından biri hâline gelir.
Hangi Su Kullanılmalı
Karışımın performansını oranla birlikte suyun kalitesi belirler. Musluk suyunda bulunan kalsiyum ve magnezyum tuzları, sıcak yüzeylerde kireç tabakası oluşturur. Bu tabakanın ısı iletkenliği metale kıyasla çok düşüktür; ince bir birikinti bile motor bloğu ile soğutma sıvısı arasındaki ısı geçişini fark edilir ölçüde azaltır.
- Tercih edilecek: saf su (demineralize) veya damıtık su.
- Kaçınılacak: kuyu suyu, sert musluk suyu, maden suyu, çeşme suyu.
- Hazır ürünler: "kullanıma hazır", "ready to use" veya "-37 °C" ibareli sıvılar zaten seyreltilmiştir; üzerine su eklenmemelidir.
- Yol kenarında acil durumda temiz içme suyu geçici çözümdür, ilk fırsatta sistem doğru karışımla tazelenmelidir.
Oranı Ölçmek ve Ayarlamak
Tahminle karışım yapmak, özellikle sisteme birkaç kez su takviyesi yapıldıysa yanıltıcıdır. Ölçüm için iki pratik yöntem vardır:
- Refraktometre: Bir iki damla sıvı ile donma noktasını doğrudan okur, sıcaklık telafisi olan modellerde en güvenilir sonucu verir.
- Şamandıralı hidrometre (antifriz saati): Daha ucuzdur, yoğunluk üzerinden okuma yapar; ölçüm sıvının sıcaklığından etkilendiği için motor soğukken kullanılmalıdır.
Karışımı hazırlarken hesap basittir: 8 litrelik bir sistemde 50/50 için 4 litre konsantre + 4 litre saf su gerekir. Konsantre ve suyu doğrudan depoya sırayla dökmek yerine ayrı bir kapta karıştırıp sisteme öyle vermek, homojen bir dağılım sağlar. Doldurma sonrası havanın tamamen tahliye edilmesi kritiktir; sistemde kalan hava cebi, ölçülen orandan bağımsız olarak lokal aşırı ısınma yaratır.
Tip uyumu: oran kadar önemli
IAT, OAT, HOAT/Si-OAT gibi farklı inhibitör teknolojileri her zaman birbirine karışmaz. Farklı tipleri birleştirmek jel benzeri çökeltiye ve inhibitör performansının düşmesine yol açabilir. Deponun içine bakıldığında sıvının bulanık, kahverengi ya da içinde yüzen partiküller barındırıyor olması, oran tartışmasından önce komple boşaltma ve yıkama gerektiğinin işaretidir. Soğutma suyunun rengi bu noktada iyi bir ön tanı aracıdır, ancak renk tek başına tip garantisi vermez; araç el kitabındaki spesifikasyon esas alınmalıdır.
Sık Yapılan Hatalar
- Kışa girerken depoya doğrudan konsantre antifriz eklemek ve oranı %70'e çıkarmak.
- Yaz boyunca eksilen seviyeyi hep suyla tamamlayıp oranı farkında olmadan %25'in altına indirmek.
- Hazır sıvıyı konsantre sanıp yarı yarıya suyla seyre